10 sierpnia br. na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Prezes Rady Ministrów Donald Tusk powołał na stanowisko Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych dr. hab. Władysława Stępniaka.

Prof. dr hab. Władysław Stępniak
Naczelny Dyrektor Archiwów Państwoych

Dr hab. Władysław Stępniak jest profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, członkiem Międzynarodowego Komitetu Doradczego Programu UNESCO Memory of the World oraz Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych.

W latach 1973-1976 był doktorantem w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, po czym związał się z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych. Przez kolejnych siedem lat pełnił w NDAP funkcję asystenta a następnie adiunkta w Zakładzie Naukowym Archiwistyki. W latach 1983-1997 pracował w Archiwum Głównym Akt Dawnych, początkowo jako zastępca dyrektora, a później jako Dyrektor AGAD. Od 1997 r. Władysław Stępniak ponownie związany jest z NDAP – do 2007 r. jako pierwszy Zastępca Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, następnie jako jego Doradca.

W trakcie swojej naukowej kariery Władysław Stępniak uczestniczył w badaniach prowadzonych w zagranicznych uczelniach wyższych – po raz pierwszy w Belgradzie jako stypendysta Wydziału Nauk Politycznych tamtejszego Uniwersytetu. Kolejne wyjazdy odbywał jako „visiting profesor” – w 1985 r. Uniwersytetu Londyńskiego, a w latach 1994-1995 Uniwersytetu Stanforda. Również w ostatnim czasie Władysław Stępniak aktywnie współpracował ze środowiskiem akademickim, wykładając w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, w Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach oraz na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Jest autorem ok. 220 publikacji naukowych, w tym czterech monografii. Podstawowym nurtem jego badań naukowych są problemy międzynarodowej ochrony prawnej dóbr kultury, dzieje rozproszenia po świecie i rewindykacji archiwaliów polskich oraz problematyka udostępniania zbiorów. Do jego naukowych zainteresowań zalicza się m.in. pozycja państw małych i średnich w stosunkach międzynarodowych w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki bałkańskiej.

Na podstawie materiałów NDAP.

Choć może wydawać się to dziwne, to bardzo zaawansowana technologia znajduje coraz częściej zastosowanie w archiwistyce, konkretnie w technikach zabezpieczania zasobu archiwalnego przed zniszczeniem i destrukcją. Mogliśmy się o tym przekonać wielokrotnie przy okazji np. różnych katastrof, jakie spotykały zasoby archiwalne, jak chociażby ta najbardziej spektakularna w ostatnich latach, w Kolonii w 2009 r. Zastosowano tam na wielką skalę technikę kojarzącą nam się bardziej z przemysłem spożywczym- np. produkcja kawy rozpuszczalnej- niż z archiwistyką. Zamoknięte w wyniku katastrofy akta były zmrażane, a następnie poddawane procesowi liofilizacji. Teraz zaś przyszła kolej na wykorzystanie, niezwykle obiecującej i przyszłościowej nauki, jaka jest nanotechnologia. Rozumie się przez nią zestaw technik i sposobów tworzenia rozmaitych struktur o rozmiarach nanometrycznych, czyli na poziomie pojedynczych atomów i cząsteczek. Nazwa przedrostka pochodzi z języka greckiego: nanos (νάνος), co oznacza „karzeł”. Jest to jedna miliardowa metra, czyli jedna milionowa milimetra. Jeden nanometr równa się zatem 10−9 m. W notacji naukowej zapisuje się to jako 1 E-9 m oznaczający 0,000 000 001 × 1 m.
Grupa badawcza złożona z egipskich i niemieckich naukowców działających przy Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, w ciągu dwóch lat, opracowała nowe metody zabezpieczania i konserwacji dzieł sztuki, które w niedalekiej przyszłości mogą mieć zastosowanie również w muzeach, bibliotekach i archiwach. Technika ta polega na spryskaniu powierzchni konserwowanych obiektów nanocząsteczkami srebra z nanowłóknami polimerowymi, które tworzą na powierzchni niewidoczną dla oka warstwę ochronną. Zastosowanie nanocząsteczek srebra powoduje przede wszystkim zahamowanie rozwoju szkodliwych mikroorganizmów, w szczególności pleśni. Wcześniej metoda stosowana była w medycynie przy tworzeniu warstw antybakteryjnych w implantologii.
Dotychczas jedynymi sposobami usuwania pleśni było traktowanie zarażonych nią obiektów, szkodliwymi dla zdrowia środkami chemicznymi, lub promieniami radioaktywnymi. Pierwsze próby z zastosowaniem nowatorskiej metody z przedrostkiem „nano-„ przeprowadzone zostały na starożytnych papirusach oraz innych staroegipskich znaleziskach archeologicznych z materiałów organicznych- skóry i wełny. Zaletą zastosowania cząsteczek srebra jest to, że w wyniku jego użycia nie zmienia się ani struktura, ani wygląd konserwowanego obiektu. Jest też to zupełnie obojętne dla zdrowia. Obecnie prowadzone są jeszcze badania nad trwałością ochronnej nanopowłoki. Po zakończeniu badań planowane jest sympozjum naukowe w Kairze oraz pełne przedstawienie środowisku naukowemu wyników badań.
Wygląda na to, że w wyniku rozpowszechnienia się nanotechnologii, wszelkiego rodzaju pleśnie i inne organizmy szkodliwe dla obiektów naszego codziennego zainteresowania, przestaną spędzać sen z powiek kustoszom w muzeach, bibliotekach i archiwach.

Na podstawie: Augias.net
oprac. Jolanta Leśniewska
AP/Oddział Kutno

Od stycznia 2009 r. realizowany jest – w ramach programu eContentplus – projekt APEnet, którego celem jest utworzenie Europejskiego Portalu Archiwalnego (Archives Portal Europe). Za poprzedników uznać można takie projekty, jak np. EUAN, LEAF czy MICHAEL oraz archiwalne portale MRA czy UNESCO. Wykonawcą APEnet jest konsorcjum, złożone początkowo z 12 instytucji (w tym Fundacja Europeana), a w połowie 2011 r. w jego skład wchodzą archiwa z następujących krajów (w kolejności alfabetycznej): Belgia, Bułgaria, Czechy, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Słowenia, Szwecja. W ramach projektu wyróżniono 6 głównych zadań: zdefiniowanie logicznego modelu portalu – lider Bundesarchiv w Niemczech, zdefiniowanie fizycznego modelu portalu – lider Archivos Estatales w Hiszpanii, interoperacyjność między portalem archiwalnym Europeana – lider Narodowe Archiwum w Holandii, struktura zawartości portalu – lider Dyrekcja Archiwów Francji, upowszechnianie wiedzy o projekcie – lider Riksarkivet w Szwecji, zarządzanie projektem – lider ArchivosEstatales w Hiszpanii.

Na tworzonym portalu dostępna będzie informacja o materiałach archiwalnych przechowywanych w krajach Unii Europejskiej oraz, w miarę możliwości, kopie cyfrowe tych materiałów. W związku z tym, że portal Europeana już udostępnia cyfrowe wersje wielu dokumentów, APEnet powstaje w ścisłej współpracy z jego twórcami. Uczestnicy projektu przyjęli, że podstawą wspólnego gromadzenia danych będzie stosowanie określonych standardów do ich przygotowywania oraz zarządzania. Podstawowe są standardy Międzynarodowej Rady Archiwów: Międzynarodowy standard opisu archiwalnego ISAD (G) [EAD], Międzynarodowy standard archiwalnych haseł wzorcowych ciał zbiorowych, osób i rodzin ISAAR (CPF) [EAC] i Międzynarodowy standard opisu instytucji z zasobem archiwalnym ISDIAH [EAG]. Istotny ma być także Standard kodowania i transmisji metadanych [METS]. Po ponad dwóch latach trwania projektu wypracowano już właściwą, specyficzną dla przygotowywanego portalu wersję EAD, która umożliwiła pomyślne połączenie danych przekazywanych przez członków konsorcjum. W połowie 2011 r. zgromadzono w portalu dane z 49 instytucji, tzn. opisy ponad 8,1 mln obiektów oraz kopie cyfrowe ponad 5,2 mln obiektów .

Zgodnie z trzecim celem strategicznym Międzynarodowej Rady Archiwów przyjętym na Międzynarodowym Kongresie Archiwów w Kuala Lumpur w lipcu 2008 r. podjęte zostały prace nad opracowaniem "Zaleceń do zastosowania ISAD(G) w archiwach architektury" (Lignes directrices pour appliquer ISAD(G) aux archives d’architecture). Instytucją odpowiedzialną za prowadzenie prac jest Sekcja archiwów architektury MRA. (SAR).
"Archiwa architektury są wykorzystywane przez różne typy badaczy takich, jak zawodowi architekci, technicy, studenci itd. Rysunki techniczne znajdują sie w różnych jednostkach archiwalnych, w zespołach zarówno prywatnych jak i publicznych, są wykorzystywane do działalności ekonomicznej, prawnej i kulturalnej. Archiwiści mają problem w postępowaniu z nimi w szczególności w tym, co dotyczy opisu( zawartości technicznej, odwzorowań graficznych i techniki wykonania samych dokumentów)." Zaproponowane rozwiązanie wiążące opis dokumentacji technicznej- architektonicznej z normą ISAD(G) ma ułatwić zarówno opracowywanie jak i udostępnianie dokumentacji architektonicznej w archiwach. Zakończenie prac przewidziano na rok 2012.

Na podstawie Lignes directrices pour appliquer ISAD(G) aux archives d’architecture
Opracował Adam Baniecki
AP/O Lubań