Choć może wydawać się to dziwne, to bardzo zaawansowana technologia znajduje coraz częściej zastosowanie w archiwistyce, konkretnie w technikach zabezpieczania zasobu archiwalnego przed zniszczeniem i destrukcją. Mogliśmy się o tym przekonać wielokrotnie przy okazji np. różnych katastrof, jakie spotykały zasoby archiwalne, jak chociażby ta najbardziej spektakularna w ostatnich latach, w Kolonii w 2009 r. Zastosowano tam na wielką skalę technikę kojarzącą nam się bardziej z przemysłem spożywczym- np. produkcja kawy rozpuszczalnej- niż z archiwistyką. Zamoknięte w wyniku katastrofy akta były zmrażane, a następnie poddawane procesowi liofilizacji. Teraz zaś przyszła kolej na wykorzystanie, niezwykle obiecującej i przyszłościowej nauki, jaka jest nanotechnologia. Rozumie się przez nią zestaw technik i sposobów tworzenia rozmaitych struktur o rozmiarach nanometrycznych, czyli na poziomie pojedynczych atomów i cząsteczek. Nazwa przedrostka pochodzi z języka greckiego: nanos (νάνος), co oznacza „karzeł”. Jest to jedna miliardowa metra, czyli jedna milionowa milimetra. Jeden nanometr równa się zatem 10−9 m. W notacji naukowej zapisuje się to jako 1 E-9 m oznaczający 0,000 000 001 × 1 m.
Grupa badawcza złożona z egipskich i niemieckich naukowców działających przy Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, w ciągu dwóch lat, opracowała nowe metody zabezpieczania i konserwacji dzieł sztuki, które w niedalekiej przyszłości mogą mieć zastosowanie również w muzeach, bibliotekach i archiwach. Technika ta polega na spryskaniu powierzchni konserwowanych obiektów nanocząsteczkami srebra z nanowłóknami polimerowymi, które tworzą na powierzchni niewidoczną dla oka warstwę ochronną. Zastosowanie nanocząsteczek srebra powoduje przede wszystkim zahamowanie rozwoju szkodliwych mikroorganizmów, w szczególności pleśni. Wcześniej metoda stosowana była w medycynie przy tworzeniu warstw antybakteryjnych w implantologii.
Dotychczas jedynymi sposobami usuwania pleśni było traktowanie zarażonych nią obiektów, szkodliwymi dla zdrowia środkami chemicznymi, lub promieniami radioaktywnymi. Pierwsze próby z zastosowaniem nowatorskiej metody z przedrostkiem „nano-„ przeprowadzone zostały na starożytnych papirusach oraz innych staroegipskich znaleziskach archeologicznych z materiałów organicznych- skóry i wełny. Zaletą zastosowania cząsteczek srebra jest to, że w wyniku jego użycia nie zmienia się ani struktura, ani wygląd konserwowanego obiektu. Jest też to zupełnie obojętne dla zdrowia. Obecnie prowadzone są jeszcze badania nad trwałością ochronnej nanopowłoki. Po zakończeniu badań planowane jest sympozjum naukowe w Kairze oraz pełne przedstawienie środowisku naukowemu wyników badań.
Wygląda na to, że w wyniku rozpowszechnienia się nanotechnologii, wszelkiego rodzaju pleśnie i inne organizmy szkodliwe dla obiektów naszego codziennego zainteresowania, przestaną spędzać sen z powiek kustoszom w muzeach, bibliotekach i archiwach.

Na podstawie: Augias.net
oprac. Jolanta Leśniewska
AP/Oddział Kutno

Od stycznia 2009 r. realizowany jest – w ramach programu eContentplus – projekt APEnet, którego celem jest utworzenie Europejskiego Portalu Archiwalnego (Archives Portal Europe). Za poprzedników uznać można takie projekty, jak np. EUAN, LEAF czy MICHAEL oraz archiwalne portale MRA czy UNESCO. Wykonawcą APEnet jest konsorcjum, złożone początkowo z 12 instytucji (w tym Fundacja Europeana), a w połowie 2011 r. w jego skład wchodzą archiwa z następujących krajów (w kolejności alfabetycznej): Belgia, Bułgaria, Czechy, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Słowenia, Szwecja. W ramach projektu wyróżniono 6 głównych zadań: zdefiniowanie logicznego modelu portalu – lider Bundesarchiv w Niemczech, zdefiniowanie fizycznego modelu portalu – lider Archivos Estatales w Hiszpanii, interoperacyjność między portalem archiwalnym Europeana – lider Narodowe Archiwum w Holandii, struktura zawartości portalu – lider Dyrekcja Archiwów Francji, upowszechnianie wiedzy o projekcie – lider Riksarkivet w Szwecji, zarządzanie projektem – lider ArchivosEstatales w Hiszpanii.

Na tworzonym portalu dostępna będzie informacja o materiałach archiwalnych przechowywanych w krajach Unii Europejskiej oraz, w miarę możliwości, kopie cyfrowe tych materiałów. W związku z tym, że portal Europeana już udostępnia cyfrowe wersje wielu dokumentów, APEnet powstaje w ścisłej współpracy z jego twórcami. Uczestnicy projektu przyjęli, że podstawą wspólnego gromadzenia danych będzie stosowanie określonych standardów do ich przygotowywania oraz zarządzania. Podstawowe są standardy Międzynarodowej Rady Archiwów: Międzynarodowy standard opisu archiwalnego ISAD (G) [EAD], Międzynarodowy standard archiwalnych haseł wzorcowych ciał zbiorowych, osób i rodzin ISAAR (CPF) [EAC] i Międzynarodowy standard opisu instytucji z zasobem archiwalnym ISDIAH [EAG]. Istotny ma być także Standard kodowania i transmisji metadanych [METS]. Po ponad dwóch latach trwania projektu wypracowano już właściwą, specyficzną dla przygotowywanego portalu wersję EAD, która umożliwiła pomyślne połączenie danych przekazywanych przez członków konsorcjum. W połowie 2011 r. zgromadzono w portalu dane z 49 instytucji, tzn. opisy ponad 8,1 mln obiektów oraz kopie cyfrowe ponad 5,2 mln obiektów .

Zgodnie z trzecim celem strategicznym Międzynarodowej Rady Archiwów przyjętym na Międzynarodowym Kongresie Archiwów w Kuala Lumpur w lipcu 2008 r. podjęte zostały prace nad opracowaniem "Zaleceń do zastosowania ISAD(G) w archiwach architektury" (Lignes directrices pour appliquer ISAD(G) aux archives d’architecture). Instytucją odpowiedzialną za prowadzenie prac jest Sekcja archiwów architektury MRA. (SAR).
"Archiwa architektury są wykorzystywane przez różne typy badaczy takich, jak zawodowi architekci, technicy, studenci itd. Rysunki techniczne znajdują sie w różnych jednostkach archiwalnych, w zespołach zarówno prywatnych jak i publicznych, są wykorzystywane do działalności ekonomicznej, prawnej i kulturalnej. Archiwiści mają problem w postępowaniu z nimi w szczególności w tym, co dotyczy opisu( zawartości technicznej, odwzorowań graficznych i techniki wykonania samych dokumentów)." Zaproponowane rozwiązanie wiążące opis dokumentacji technicznej- architektonicznej z normą ISAD(G) ma ułatwić zarówno opracowywanie jak i udostępnianie dokumentacji architektonicznej w archiwach. Zakończenie prac przewidziano na rok 2012.

Na podstawie Lignes directrices pour appliquer ISAD(G) aux archives d’architecture
Opracował Adam Baniecki
AP/O Lubań

Już w 2015 roku planowane jest otwarcie nowej siedziby Archiwum Miejskiego w Kolonii (Kölner Stadtarchiv). Będzie to najnowocześniejsze i najbezpieczniejsze archiwum w Europie. Do tego, jego forma architektoniczna zaspokoi gusta najbardziej wybrednych estetów. Nawet ekolodzy mogą być zachwyceni, ponieważ obiekt ten zbudowany będzie w technice tzw. domu pasywnego. Dom pasywny to standard wznoszenia obiektów budowlanych, który wyróżniają bardzo dobre parametry izolacyjne oraz zastosowanie rozwiązań, mających na celu zminimalizowanie zużycia energii. Dzięki temu zapotrzebowanie na nią, jest ośmiokrotnie mniejsze niż w tradycyjnych budynkach. W domach pasywnych redukcja zapotrzebowania na ciepło jest tak duża, że nie stosuje się w nich tradycyjnego, systemu grzewczego, a jedynie dogrzewanie powietrza wentylacyjnego.

Pracownia naukowa. fot. Stadt Köln

Właśnie niedawno, 18 czerwca rozstrzygnięto konkurs na projekt budowy nowego Archiwum Miejskiego Kolonii. Spośród 40 nadesłanych z całej Europy prac konkursowych, nagrodzono 5 projektów przyznając nagrody w kwotach od 65 tys. do 20 tys. euro. Spośród tak wielu propozycji najlepszym okazał się projekt architektów z Darmstadt biura „Waechter und Waechter”.
Na prawie hektarowej działce przy Eifelstrasse w południowej części miasta, powstanie wielofunkcyjny kompleks użyteczności publicznej - centrum naukowe i kulturalne Kolonii, z przeznaczeniem na siedzibę archiwum miejskiego, ośrodek sztuki współczesnej oraz centrum muzealne i biblioteczne. Powierzchnia całkowita obiektu wynosić będzie ponad 30 tys. metrów kw., z czego ponad 20 tys. metrów kw. przeznaczone zostanie dla potrzeb archiwum miejskiego - magazynów na 20 km akt oraz powierzchni wystawowo- konferencyjnej i administracyjnej.
Oprawa zewnętrzna budynku rozumiana dosłownie, ma podkreślać jego rangę i znaczenie w przestrzeni miasta. Na zewnątrz bowiem kompleks obłożony zostanie szlachetnymi płytami ze stopu miedzi. Wnętrze jest również interesujące i zaplanowane z dużym rozmachem. Każda z ulokowanych tam instytucji, poza odrębnymi przestrzeniami, będzie miała również obszary publiczne wspólne dla nich wszystkich – foyer, sale konferencyjne i wystawowe.
Duży nacisk położono na bezpieczeństwo, a więc zadbano maksymalnie o zabezpieczenia przed czynnikami przyrodniczymi, kradzieżami i wandalizmem. I tak w centrum kompleksu znajduje się skarbiec "Schatzhaus" z wielopoziomowymi magazynami. Otoczony jest on ze wszystkich stron wewnętrznym dziedzińcem i pozostałymi, niższymi budynkami usytuowanymi na planie prostokąta. Archiwum będzie posiadało swoją pracownię konserwacji, ale również laboratorium, komory osuszające i nawilżające, a także własny liofilizator.
Burmistrz Kolonii Jürgen Roters jest dumny z powodu podjętych decyzji – najpierw z decyzji o odbudowie archiwum podjętej po 6 miesiącach od katastrofy z 03.03.2009 r. i z obecnego rozstrzygnięcia konkursu. Pomiędzy tymi dwoma wydarzeniami była jednak długa i ciężka praca związana z ratowaniem bezcennego zasobu, o czym pisaliśmy już kilkukrotnie na łamach Archnetu. Przyszłość jednak rysuje się obiecująco dla tak ciężko doświadczonego kolońskiego archiwum. Wysokie zaś standardy i technologia zastosowane w tym przypadku w budownictwie archiwalnym, być może kiedyś również zawitają nad Wisłę.

Na podstawie: Wettbewerb für Neubau des Historischen Archivs ist entschieden, Stadt Köln
oprac: Jolanta Leśniewska
AP Oddział Kutno