Druga wojna ?wiatowa pozostawi?a po sobie wiele tajemnic i nierozwi?zanych dotychczas spraw, w tym spraw zwi?zanych ze zrabowanymi przez Niemcy hitlerowskie dzie?ami sztuki . Dzi?ki wspó?pracy Federalnego Urz?du ds. Regulacji Stosunków W?asno?ciowych (Bundesamt für zentrale Dienste und offene Vermögensfragen -BADV), Bundesarchiv (BA) i Niemieckiego Muzeum Historycznego (Deutschen Historischen Museum – DHM) powsta?a i jest dost?pna online, pot??na baza danych dotycz?ca zrabowanych przez nazistów dzie? sztuki w okresie od 1933 do 1945 roku na terenie Niemiec i terytoriów okupowanych. Zawiera ona oko?o 170 tys. danych i ok. 300 tys. rysunków, rycin i fotografii obiektów okre?lanych jako „Central Collecting Point (CCP) München”, czyli zbiór dzie? sztuki, które zosta?y zabezpieczone przez wojsko ameryka?skie w 1945 roku, w budynku by?ego NSDAP w Monachium. Podobna baza obejmuj?ca inn? kolekcj? tzw. Sonderautrag Linz funkcjonuje od 2008 roku na stronach DHM. W?a?ciciele zrabowanych dzie? sztuki, przechowywanych jako depozyt przez BADV w Berlinie, s? nieznani. Przypuszcza si?, ?e nale?a?y one przewa?nie do zamo?nych rodzin ?ydowskich. Nazi?ci rabowali je w Niemczech ju? w latach 30-tych. Pó?niej – w krajach podbitych. Wszystkie mia?y trafi? do tak zwanego „Muzeum Führera” planowanego w austriackim Linzu. Pod koniec wojny nazi?ci ukryli je w kopalnianych sztolniach na terenie Austrii. Z pocz?tkiem lat 50-tych w?adze ameryka?skie w Niemczech przekaza?y wszystkie skradzione przez nazistów dzie?a sztuki powo?anemu przez rz?d Niemiec „Towarzystwu Powierniczemu”. G?ównym celem za?o?enia kolekcji by?o zinwentaryzowanie, rozpoznanie ostatnich w?a?cicieli, a nast?pnie restytucja zrabowanych dzie?. Dotyczy?o to równie? obiektów, które trafi?y na rynek sztuki. Zwrot obiektów rozpocz?? si? ju? jesieni? 1945 i do dnia dzisiejszego do prawowitych w?a?cicieli trafi?y tysi?ce obiektów. Pozosta?o?ci zbioru w po?owie lat 60 przej??y w?adze federalne, a od 2006 roku w?a?nie BADV.

Obiekty, dla których nie uda?o si? zidentyfikowa? w?a?cicieli oraz te, które nale?a?y do NSDAP, zosta?y przekazane w 1963 roku federalnemu ministrowi skarbu i od tego czasu s? zarz?dzane przez podleg?? mu w?adz? - pocz?tkowo by?a to Górna Dyrekcja Finansowa (OFD) w Monachium. Pod koniec 1964 roku Federalny Minister Skarbu zwo?a? komisj? ekspertów, która okre?li?a warto?? muzealn? zgromadzonych dzie? sztuki. Dzi?ki jej rekomendacji ponad 580 obrazów i 1200 grafik zosta?o nieodp?atnie wypo?yczonych do 102 niemieckich muzeów, które zobowi?za?y si? do nale?ytej opieki nad dzie?ami sztuki. Kolejna cz??? jest wypo?yczona ministerstwom i ich organom podleg?ym. Niewypo?yczone przez pewien czas przedmioty s? przechowywane w magazynie sztuki BADV. Dla nich aktywnie poszukuje si? nowych najemców, którzy b?d? mogli zaprezentowa? swoje dzie?a publicznie.
Istotnym ?ród?em do sporz?dzania danych o obiektach by?y materia?y archiwalne zgromadzone m. in w Bundesarchiv. By?y to g?ównie kartoteki zrabowanych obiektów i zachowana korespondencja handlarzy sztuki wspó?pracuj?cych z w?adzami nazistowskimi, a w szczególno?ci opisy, szacunki warto?ci, rachunki, dowody dostaw oraz fotografie i odrysy dzie? sztuki. Wykorzystano równie? spu?cizny aktowe dwóch znanych handlarzy sztuk?: Karla Haberstocka i Juliusa Böhlera, a tak?e dokumenty z Landesarchivs Berlin dotycz?ce aukcji i licytacji dzie? sztuki berli?skich domów akcyjnych. Dokumenty te by?y skanowane przez BA i przetwarzane elektronicznie. Dalej dane do poszczególnych obiektów by?y opracowywane przez DHM we wspó?pracy z interdysplinarnym instytutem matematycznym Zuse-Institut w Berlinie i upublicznione bezp?atnie na stronach muzeum.
W bazie danych CCP mo?liwe przegl?danie danych do pojedynczych dzie? sztuki wraz z ich obrazem oraz dost?p do kartoteki tych obiektów i innych dokumentów ?ród?owych. Ponadto za pomoc? jednego klikni?cia mamy dost?p do archiwaliów, które w oryginale s? rozproszone w Berlinie, Koblencji, czy Wiedniu.
Baza spe?nia kilka wa?nych funkcji: udost?pnia pozosta?o?? niezidentyfikowanej pod k?tem w?a?cicieli kolekcji, udost?pnia materia?y ?ród?owe do tych poszukiwa? oraz stanowi realizacj? zapisów Deklaracji Waszyngto?skiej z 1998 roku o dobrowolnym zwrocie dóbr kultury. Czas poka?e na ile udost?pniona baza danych u?atwi powrót dzie? sztuki do prawowitych w?a?cicieli, równie? w Polsce. A w tej wyj?tkowej poczekalni oczekuj? obrazy Rubensa, Tintoretta czy samego Leonarda.

?ród?o:

BADV: Central Collecting Point

oprac. Jolanta Le?niewska
AP P?ock O. Kutno