Po raz kolejny na prze?omie wiosny i lata Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, we wspó?pracy z Urz?dem Marsza?kowskim Województwa Podlaskiego oraz Uniwersytetem Miko?aja Kopernika w Toruniu zorganizowa?y mi?dzynarodow? konferencj? gromadz?c? historyków i archiwistów z kilku krajów. W tym roku temat brzmia? „Migracje a to?samo?? narodowa mieszka?ców Europy Wschodniej w XIX i na pocz?tku XX wieku”, a go?cinni gospodarze przyj?li prelegentów i s?uchaczy z Polski, Bia?orusi, Litwy, ?otwy, Rosji i Ukrainy. W sumie mo?na by?o wys?ucha? 20 referatów, niektórych wzbogaconych materia?em ilustracyjnym. Mo?na te? by?o wzi?? udzia? w dyskusjach przewidzianych w programie konferencji, jak i nieformalnych, w czasie których wymieniano informacje i pogl?dy na temat prezentowanych zagadnie? i ??cz?cych si? z nimi problemów. Tradycyjny na ciechanowieckich konferencjach, wpisuj?cych si? w obchody 500-lecia powstania województwa podlaskiego, panel dyskusyjny dotyczy? „Wp?ywu migracji XIX i pocz?tku XX wieku na przemiany narodowo?ciowe na Podlasiu”.

Uczestnicy konferencji przed Muzeum (fot. Artur Warchala)

Referaty mia?y ró?norodn? konstrukcj? i tematyk?. Przedstawiano w nich losy Polaków jako emigrantów, rzadko dobrowolnych (Mariusz Korzeniowski „?wiadomo?? narodowa uchod?ców z ziem polskich w Rosji w larach 1915-1918”), oraz losy cudzoziemców przybywaj?cych z ró?nych powodów na tereny polskie, cho? b?d?ce pod zaborami (Artur Rogalski „Cudzoziemcy w departamencie siedleckim i województwie podlaskim w latach 1810-1830”). Kilka osób analizowa?o i próbowa?o podsumowa? migracje ró?nych grup narodowych i spo?ecznych na terenie Cesarstwa Rosyjskiego (Pilip Niekraszewicz „Rusyfikacja osób urodzonych w guberniach bia?oruskich – uczestników dzia?a? bojowych na Kaukazie w I po?. XIX w.”, Dariusz Tarasiuk „Wp?yw uchod?stwa na ?wiadomo?? narodow? ludno?ci polskiej w Cesarstwie Rosyjskim w latach I wojny ?wiatowej”). Problemy dotycz?ce migrantów po powstaniu listopadowym, sposób ich organizacji oraz postrzegania opuszczonej ojczyzny poruszyli Zmicer Matwiejczykau „Emigracja z Bia?orusi i Litwy po powstaniu listopadowym i jej wp?yw na kszta?towanie si? to?samo?ci narodowej mieszka?ców Bia?orusi w XIX w.” i Norbert Kasparek „Mozaika narodowo?ciowa Prus Wschodnich i pogranicza widziane z Wielkiej Emigracji (1832-1863)”. Formy i skutki migracji po powstaniu styczniowym pokazali Roman Jurkowski „Wymuszona migracja. Osadnictwo ch?opów rosyjskich w guberniach litewsko-bia?oruskich po powstaniu styczniowym jako element rusyfikacji Ziem Zabranych” i Adam Dobro?ski „Migracje w guberni ?om?y?skiej i ich skutki (1864-1915)”. Zagadnienia konkretnych spo?eczno?ci z zakresu przemian spo?ecznych i narodowych oraz wp?ywaj?ce na nie czynniki ukaza? Rimantas Miknys „Zmiany stanu spo?ecznego o narodowego w strukturze mieszka?ców Szawel podczas XIX i na pocz?tku XX w.”, za? losy konkretnych osób lub rodzin – Krzysztof Buchowski „Powroty ziemian z wojennej tu?aczki na Litw? w latach 1918-1919 (w ?wietle Dziennika Eugeniusza Romera)”, Irina Matiasz „Z Podlasia do Kijowa. Wk?ad Iwana Kraskowskiego w organizacj? s?u?by dyplomatycznej i konsularnej Ukrainy” i Jonas Vai?enonis „Litewskie do?wiadczenia emigracyjne z czasów pierwszej wojny ?wiatowej. Historia rodziny Glemžów”.

Alicja Nowak z Archiwum G?ównego Akt Dawnych
omawia listy Polaków z Ameryki (fot. Artur Warchala)

Niektórzy referenci przybli?ali konkretne dokumenty - ?ród?a historyczne Przedstawiano zarówno dokumenty wytwarzane przez migrantów i zawarte w nich informacje (Alicja Nowak „Ale cu? widocznie, ?e Was listy nie dochodz?…. Emigracja zarobkowa z Królestwa Polskiego do Ameryki w ?wietle korespondencji przej?tej przez niemieck? cenzur? wojenn? podczas I wojny ?wiatowej” i Norbert Tomaszewski „Polacy na kresach Cesarstwa Rosyjskiego. Listy z Mand?urii Stanis?awa s. Juliana Ko?yszko do Melchiora Bortkiewicza z lat 1903-1905”), jak i oficjaln? dokumentacj? zwi?zan? z problemem migrantów i cudzoziemców (Siergiej Piwowarczyk „Nabycie przez cudzoziemców rosyjskiego obywatelstwa w ko?cu XIX i na pocz?tku XX wieku” i Irina Bielowa „Reewakuacja uchod?ców z I wojny ?wiatowej do Polski i Litewskiej Republiki (na podstawie materia?ów guberni ka?uskiej)”).
Kilka referatów dotyczy?o ró?nych aspektów migracji z okresu po I wojnie ?wiatowej, której po?wi?cona by?a ubieg?oroczna konferencja (Piotr Cichoracki „Powracaj?cy i przybysze. Wp?yw do?wiadcze? zewn?trznych na ?ycie poleskiej wsi po I wojnie ?wiatowej”, Waldemar Rezmer „Geneza internowania 3 Korpusu Kawalerii Armii Czerwonej w Prusach Wschodnich w sierpniu 1920 r.”, Tomasz B?aszczak „Mi?dzy Wilnem a Kownem. Migracje w obliczu konfliktu polsko-litewskiego po 1920 roku”). Tatiana Kuzniecowa w referacie „Polacy w ?wietle prasy ?otewskiej z lat 1920-1923” przedstawi?a, jak postrzegano wówczas Polaków, ukazuj?c pozytywne i negatywne aspekty rysuj?cego si? w niej obrazu.
Nad przebiegiem konferencji czuwa? jej kierownik naukowy – dr hab. Dorota Michaluk. Zapowiedzia?a te? kontynuacj? konferencji rocznicowych – tematem wiod?cym w 2017 r.  maj? by? dzieje ch?opów na Podlasiu i terenach s?siaduj?cych. Zgodnie z dobr? tradycj?, podobnie jak w latach ubieg?ych, przygotowana zostanie publikacja utrwalaj?ca wyg?oszone referaty.

Artur Rogalski – komisarz wystaw fot. Anna Laszuk

Warto zaznaczy?, ?e pierwszego dnia konferencji w pa?acu, b?d?cym siedzib? Muzeum Rolnictwa, otwarta zosta?a wystawa „Za?cianek i dwór – dwie ?cie?ki archiwalne. Dzieje za?cianka Kisielany ?michy i ziemia?skiej rodziny Woli?skich w ?wietle archiwów rodzinnych”, wpisuj?ca si? w rozpocz?t? przed kilkoma laty akcj? „Archiwa rodzinne”. G?ównym jej autorem i komisarzem by? Artur Rogalski z Archiwum Pa?stwowego w Siedlcach, który gromadz?c eksponaty ?ci?le wspó?pracowa? ze Stowarzyszeniem „Zielony Gaj” z Kisielan ?mich oraz kilkoma rodzinami, przechowuj?cymi bogat? dokumentacj?, w du?ej cz??ci fotograficzn?. Zebrane na ponad trzydziestu planszach kopie fotografii i dokumentów, opatrzone ciekawymi komentarzami, daj? mo?liwo?? wnikni?cia w ?wiat dworów i dworków, w których mieszkali cz?onkowie rodzin Kisieli?skich, Borowskich, Serzyckich, W?sowskich, Wiewiórków, Rudnickich, Woli?skich i innych. Taka forma wystawy umo?liwia jej prezentacj? w wielu miejscach – oficjalne otwarcie w Archiwum Pa?stwowym w Siedlcach nast?pi we wrze?niu 2016 roku.

tekst: Anna Laszuk, NDAP
fot: Artur Warchala, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu, Anna Laszuk, NDAP