Standardy metadanych: Dublin Core

Przy opisie jakiegoś zasobu - książki, kolekcji medali, dokumentu, obrazu - mamy w zasadzie dwie możliwości. Dokonać opisu w postaci narracji (zwykle sięgamy do tego, co jest pod ręką, czyli w dobie komputerów po procesor tekstu). Albo dokonać opisu w postaci struktury - na przykład w tabeli arkusza rozliczeniowego. Opis w postaci narracji pozwala na pełna ekspresję intencji badacza, i jednocześnie prawie uniemożliwia dalsza automatyczną przeróbkę danych. W  Instytucie Piłsudskiego mamy doskonale zrobiony przez doświadczonego fachowca opis kolekcji falerystycznej, który ma postac narracji. Poszczególne elementy opisu (nazwa odznaki, jej twórca, miejsce stworzenia, daty itp.) są graficznie uwydatnione- np przez użycie czcionki wytłuszczonej, kursywy, przez oddzielanie elementów przecinkami, średnikami itp. Jednocześnie, jeśli jakiejś informacji brak, po przecinku znajdzie się już inny element opisu. Setki stron takiego tekstu wymagają wielu dni a nawet tygodni pracy aby zrobić prostą tabelkę którą można wyświetlić na stronie internetowej, gdyż zautomatyzowanie konwersji jest prawie niemożliwe.

Nawet prosta tabela w arkuszu rozliczeniowym daje strukturę - tytuł bedzie zawsze np. w kolumnie trzciej a data w siódmej itp. Jeśli więc użyliśmy jakiejś struktury, i nie mieszalismy np. miejsca z datą, mamy podstawy do użycia danych w różny sposób, taki, jakiego w danym momencie potrzebuje projektant wystawy, witryny internetowej czy inwentarza. Przy użyciu standardów metadanych najważniejszą decyzją jest użycie struktury adekwatnej do opisywanego zasobu. Przetłumaczenie tej struktury na taki czy inny standard metadanych jest wtedy zajęciem trywialnym. Mówiąc trywialnym mam na myśli to, że da się zautomatyzować - kiedy raz stworzymy algorytm konwersji, przeróbka 100 czy 100 tysięcy rekordów to tylko sprawa zapuszczenia komputera na sekundy albo godziny pracy.


Standardy metadanych mają strukturę, ale maja jeszcze cos innego - składnię która rozumieją wszyscy (albo różne programy). Tak, jak np. możemy komuś posłać dokument w formacie pdf i mamy dużą szanse że dokument zostanie otwarty, tak samo możemy posłać dane w określonym standarcie metadanych, i odbiorca będzie mógł te dane odczytać i użyć. A więc zamiast używać artbitralnych nagłówków kolumn w tabelce, będziemy używali standardowych “nagłówków” których znaczenia nie trzeba będzie tłumaczyć, bo jest powszechnie znane.

Dublin Core (DC) jest najprostszym i najbardziej podstawowym standardem metadanych. Powstał w roku 1995, i powinien byc uczony w szkołach jako część podstawowej wiedzy o Internecie, gdyby tylko rozwój Internetu był nieco wolniejszy. Pozostaje nam teraz alternatywa, w postaci kursów dokształcających (co dotyczy zresztą wszystkich elementow wiedzy o Internecie). Dublin Core  jest standardem, który najlepiej pasuje do metafory tabelki. W swojej podstawowej wersji posiada 15 elementów najczęsciej używanych przy opisie zasobu.

Tabela 1. Wszystkie elementy (elements) Dublin Core (wersja 1.1). Namespace - dc

Element

Etykieta

Opis

title Tytuł Nazwa zasobu.
creator Twórca Jednostka w głównej mierze odpowiedzialna za powstanie zasobu.
contributor Współtwórca Jednostka odpowiedzialna za udostępnienie zasobu.
subject Temat Tematyka opisywanego zasobu.
description Opis Opis zasobu.
publisher Wydawca Jednostka odpowiedzialna za udostępnienie zasobu.
date Data Pojedyncza data lub okres związany ze zdarzeniem, mającym miejsce w cyklu istnienia zasobu.
type Rodzaj Istota lub gatunek zasobu.
format Format Format pliku, fizycznego obiektu lub wymiary zasobu.
identifier Identyfikator Najlepiej jest identyfikować zasób za pomocą sformalizowanych ciągów znaków, zgodnie z danym systemem identyfikacji (np. ISBN).
source Źródło Zasób, z którego pochodzi opisywany zasób
language Język Język zasobu.
relation Powiązanie Powiązany zasób
coverage Zasięg Umiejscowienie treści zasobu w czasie i przestrzeni, przestrzeń jego zastosowania lub jurysdykcja, której podlega.
rights Prawa Informacje o prawach zawartych w zasobie lub o prawach do zasobu.

Powyższa lista pochodzi z pierwszej wersji standardu (wersja 1.1), i jest szeroko stosowana. Jest to lista podstawowych haseł pozwalających na opisanie jakiegoś zasobu. Widzimy tu wpływ starszego systemu katalogowania książek (mamy osobne pole na twórcę i współtwórcę zasobu, choć często rozdzielenie tych dwóch elementów nie jest jednoznaczne). Opis może być zawsze zrobiony w sposób bardziej szczegółowy, niż pozwala na to DC, ale użycie DC pozwala na wyodrębnienie podstawowych elementów opisu w sposób pozwalający na łatwą wymiane danych.

Dublin Core jest standardem płaskim, to znaczy że przy opisie zasobu (np. książki) możemy wyodrębnić np. wydawcę, ale nie mamy struktury na szczegółowy opis tego wydawcy (np. nazwa, adres itp). W miarę rozszerzania użycia DC wiązało to ręce użytkowników, którzy mieli potrzebę lepszego sprecyzowania (uszczegółowienia) danego elementu. Drugim impulsem do rozbudowy DC było powstawanie standardów Symantic Web, co pozwalało na uściślenie tego, co można umieszczać w danych polach. Np. pole publisher (Wydawca) może odnosić sie do organizacji Wydawcy jako link, albo zawierać tylko tekst z nazwą Wydawcy. Aby sprostac tym dwóm wymaganiom, w roku 2008 opublikowana została nowa wersja standardu. Nowa wersja posiada 55 etykiet, i aby odróżnić je od oryginanych 15 elementów (elements) stosuje sie nazwę terminy (terms). Te 55 terminów zawiera w sobie oryginalne 15 elementów, choć zasady ich użycia mogą być bardziej uściślone. Terminy definiują nowe własności, ale w wielu przypadkach uszczegóławiają znaczenie elementów z oryginalnego zestawu. Kolejna tabelka przedstawia wybrane terminy które uściślają znaczenie elementów DC.

Tabela 2. Wybrane terminy (terms) Dublin Core. Namespace - dcterms

Element

Termin (uszczegó- łowienie)

Etykieta

Opis

contributor creator Twórca Jednostka w głównej mierze odpowiedzialna za powstanie zasobu.
title alternative Wariant tytułu Inna nazwa zasobu.
coverage spatial Zasięg przestrzenny Charakterystyka zasięgu przestrzennego zasobu.
temporal Zasięg czasowy Charakterystyka zasięgu czasowego zasobu.
date available Data udostępnienia Data (często zakres dat), kiedy zasób jest lub będzie dostępny.
created Data utworzenia Data utworzenia zasobu
dateAccepted Data przyjęcia Data zatwierdzenia zasobu.
dateCopyrighted Data copyright Data copyright
dateSubmitted Data złożenia Data przedłożenia zasobu.
issued Data wydania Data oficjalnego wydania (np. publikacji) zasobu.
modified Data modyfikacji Data zmiany zasobu.
valid Data ważności Data (często zakres dat) aktualności zasobu.
description tableOfContents Spis treści Spis jednostek wchodzących w skład zasobu.
abstract Abstrakt Streszczenie zasobu.
format medium Nośnik Materiał lub fizyczny nośnik zasobu.
identifier bibliographicCitation Cytata bibliograficzna Opis bibliograficzny zasobu.
relation conformsTo Zgodny z Uznany standard, z którym zgodne jest opisywane źródło.
hasFormat Ma format Zasób o tej samej zawartości co zasób źródłowy, lecz w odmiennym formacie.
hasPart Ma część Zasób, który stanowi fizyczną lub logiczną część opisywanego zasobu.
isPartOf Jest częścią Zasób, którego część fizyczną lub logiczną stanowi opisywany zasób.
   [...]    

Wszystkie tłumaczenia polskie w obu tabelkach: Przekład : Agnieszka Brachfogel (Biblioteka Narodowa), Współpraca : Dariusz Paradowski (Biblioteka Narodowa), Data wydania: 2009-09-08.

Terminy, tak jak i elementy, są unikalne w przestrzeni nazw (namespace) Dublin Core. Można więc używać created aby okreslic datę utworzenia zasobu, ale można także zaznaczyć, że jest to uściślenie pola date (np. date.created). Jak widzimy z tabelki, daty i relacje uzyskały w nowej wersji szczególnie wiele uściśleń, co odpowiada potrzebom również archiwistów.

Dublin Core poza 55 terminami posiada także definicjie klas i schematów kodowania. Pola mogą mieć zawartość tekstową (np. abstract) Inne moga być ograniczone do słowa ze słownika “haseł wzorcowych”, albo zdefiniowane według określonych, jednoznacznych reguł (np. daty). Oprogramowanie stosowane do opisywania zasobów posiada często odpowiednie narzędzia które ułatwiaja stosowanie tych reguł.

Początkowo Dublin Core (wersja 1.1) był bardzo prostym standardem, i zawierał prawie wyłacznie definicje elementów (sementyke) z minimalnymi wzmiankami o składni. Nowsza wersja zawiera już więcej elementow składni - podobnie jak języki naturalne staje się bardziej złożona. Aby mówić pełnym językiem Dublin Core należy nauczyć się nie tylko terminów, ale także klas i schematów, oraz szczegółów składni. Dlatego też wersja 1.1 jest ciągle dużo bardziej popularna niż nowa, i prawdopodobnie przez długi czas tak zostanie.

Jako interesujące ćwiczenie, polecałbym wzięcie najbliżej leżącej na biurku książki, i wypisanie (minimum) 10 metadanych które opisują tę książkę, i odpowiadają elementom i/lub terminom Dublin Core. W uwagach można podać, czy się to udało.

Więcej o Dublin Core

Marek Zieliński

Artykuł ukazał się 20 maja 2013 w Blogu archiwistów i bibliotekarzy Instytutu Piłsudskiego

Może Cię też zainteresować:

Poprawiony (poniedziałek, 20 stycznia 2014 16:15)

 
9 czerwca 2017

International Archives Day
Friday 9 June 2018


Materiały MRA
do pobrania

Dawne pismo


Archiwum Narodowe
w Krakowie

Instytut Józefa Piłsudskiego


Instytut
Józefa Piłsudskiego
w Ameryce

NOWOŚĆ


W warsztacie archiwisty

pdf prezentacji

Agnieszki Michalewicz pt.:

Kwalifikacja archiwalnai porządkowanie akt osobowych

– ze szczególnym uwzględnieniem akt osobowych kategorii A.


Ogłoszenia

Wprowadzenie do archiwistyki
stron WWW (warsztat)


organizator Laboratorium
Cyfrowe Humanistyki UW

Warszawa 20 czerwca 2018
zapraszamy!
więcej




NOMA
Norma opisu materiałów archiwalnych
w archiwach państwowych
dostepna na stronie NDAP

Słowniki archiwalne

A Glossary

of
Archival and Records
Terminology

SAA
Online Glossary

Online-Lexikon „Terminologie der Archivwissenschaft“
Terminologie der Archivwissenschaft
Online-Lexikon


Portail International Archivistique Francophone

Portail International
Archivistique Francophone
On-Line Glossaire


ICA
Multilingual
Archival Terminology