W dniu 16 czerwca 2026 r., w czytelni Państwowego Archiwum Historycznego Łotwy w Rydze odbyła się uroczysta ceremonia przekazania przez Narodowe Archiwum Łotwy dokumentów historycznych pochodzenia ukraińskiego. Dokumenty przekazała Państwowej Służbie Archiwalnej Ukrainy dyrektor Narodowego Archiwum Łotwy Māra Sprūdža, a odebrał je przewodniczący Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy Anatolij Chromow.

W 2025 r. w Państwowym Archiwum Historycznym Łotwy odkryto zbiór dokumentów z lat 1860–1940, pochodzących z obecnego terytorium Ukrainy. Zbiór ten obejmuje sprawozdania, zaświadczenia, raporty, rejestry parafialne i inne materiały dotyczące wspólnot ewangelicko-luterańskich, szkół i niemieckich osad w zachodnich i południowych regionach Ukrainy – w obwodach iwano-frankowskim, lwowskim, odeskim i wołyńskim. Po przeprowadzeniu ekspertyzy pochodzenia i własności dokumentów, Narodowe Archiwum

Łotwy doszło do wniosku, że nie stanowią one narodowego dziedzictwa dokumentacyjnego Łotwy, ale powinny zostać przekazane Ukrainie, zgodnie z międzynarodowymi zasadami w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz umowami o współpracy archiwalnej między obydwoma krajami.
Łotewscy archiwiści uważają, że dokumenty trafiły na Łotwę po II wojnie światowej wraz z łotewskimi materiałami archiwalnymi, które powróciły z ewakuacji. W wyniku przejęcia dóbr kultury przez nazistowskie Niemcy zarówno łotewskie, jak i ukraińskie zbiory dokumentalne zostały wywiezione na zachód w czasie wojny i znalazły się na terytorium dzisiejszych Czech i Polski. W trakcie powojennych procesów reewakuacji, niektóre dokumenty znalazły się poza granicami krajów, z których pochodziły, a dzisiejsze przekazanie stanowi jeden z nielicznych przypadków, który pozwala nam lepiej zrozumieć historię przekazywania dokumentów z czasów wojny oraz złagodzić jej skutki w zakresie dziedzictwa kulturowego.

Żródło:

gov.ua: Латвія передала Україні історичні документи українського походження

oprac. Edyta Łaborewicz

AP Wroclaw O.Legnica