W pierwszych dniach kwietnia br. Międzynarodowa Rada Archiwów ogłosiła ósmą edycję Międzynarodowego Tygodnia Archiwów International Archives Week (IAW2026), która odbędzie się w dniach 8-12 czerwca 2026 r. Hasłem tegorocznej edycji #ArchiwaDlaSprawiedliwości: Prawa, pamięć, przyszłość (#ArchivesForJustice: Rights, Memory & Futures / #ArchivesPourLaJustice : droits, mémoire et avenirs). Temat wybrano po przeprowadzeniu pośród członków MRA ankiety.
W uzasadnieniu do wybranego tematu napisano, że archiwa odgrywają podstawową rolę we wspieraniu sprawiedliwości, ochronie praw, zachowaniu pamięci i umożliwieniu egzekwowania odpowiedzialności. Dokumentując historię stają się archiwa punktami odniesienia dla sprawiedliwości prawnej, społecznej, kulturowej, środowiskowej, historycznej i międzypokoleniowej. Odzwierciedlają dynamikę władzy, kolonialne dziedzictwo podkreślają sprawiedliwy dostęp dla społeczności zmarginalizowanych, rdzennych i wykluczonych historycznie.

Tegoroczny „Tydzień archiwów” obejmuje pięć kluczowych tematów:
1. Archiwa dla odpowiedzialności (Archives pour la responsabilité): praworządność, prawda i sprawiedliwość tranzycyjna* 
Temat koncentruje się na roli archiwów jako źródeł dowodów, które dokumentują decyzje, działania i obowiązki. Podkreśla ich znaczenie we wspieraniu praworządności, odpowiedzialności administracyjnej i procesów ochrony praw człowieka, rozumie się przez to działania takie jak komisje prawdy, trybunały. Także przeciwdziałanie takim procesom jak bezkarność czy różne formy zbrodni.
2. Archiwa pamięci (Archives pour la memoire): Uznanie godności człowieka i jego przeżytych doświadczeń
Temat koncentruje się na sprawiedliwości wobec marginalizowanych grup społecznych poprzez  zachowanie indywidualnych świadectw ustnych czy pisemnych. Praca ma wspierać przywracanie pamięci i ludzkiej godności łącząc indywidualne doświadczenia z kontekstem historycznym ich źródeł.
3. Archiwa inkluzywne** / włączające (Archives pour l’inclusion): dostęp, uczestnictwo i wzmocnienie autonomia społeczności
Temat bada  w jaki sposób archiwa mogą zapewnić znaczący dostęp dla społeczności, które dokumentują. Kładą także akcent na włączanie w zasady udostępniania inicjatyw autonomicznych wspólnot i wiedzy autochtonów .
4. Archiwa, dziedzictwo kolonialne i konteksty nie państwowe (Archives, héritages coloniaux et contextes non souverains): dziedzictwo przesiedlanych i rozpraszanych
Obszar ten dotyczy wpływu kolonializmu i struktur władzy na zasoby archiwalne, w tym zasoby przemieszczone lub zachowane fragmentarycznie. Obszar ten dotyczy wpływu kolonializmu i struktur władzy na zbiory archiwalne, w tym przesunięte lub fragmentaryczne zapisy, a także kwestie restytucji, repatriacji i etycznego powiernictwa.
5. Archiwa przyszłością sprawiedliwości (Archives pour la justice future): przewidywalność prawa, odpowiedzialność i możliwości
Temat obejmuje zagadnienia związane rolą archiwów dla przyszłości sprawiedliwości. Obejmuje zagadnienia związane ze skutkami rozwoju infrastruktury cyfrowej, Narzędzi AI, modeli powierniczych, a także zagadnienia odpowiedzialności środowiskowej i technologicznej. Celem jest określenie sposobów wprowadzania zrównoważonej innowacyjności  za zrównoważonym rozwojem i długoterminowymi korzyściami dla społeczności.

Organizatorzy przygotowali ścieżkę pozwalającą włączać wydarzenia, zgłaszać studia przypadku realizujące tematykę tegorocznego Międzynarodowego Tygodnia Archiwów. Składa się ona z czterech kroków: organizować, promować, włożyć wkład w realizacje tematu, zaangażować się.
Krok pierwszy to zarejestrowanie wydarzenia, które ma odbyć się w ramach Międzynarodowego Tygodnia Archiwów poprzez dodanie go do kalendarza #IAW2026.

Krok drugi to promocja i możliwość skorzystania z materiałów promocyjnych z postaci zestawu multimedialnego International Archives Week 2026. Gotowe szablony można wykorzystać prze promocji planowanego wydarzenia.

Krok trzeci to zgłaszanie propozycji studiów przypadku związanych  z tegorocznym tematem  #ArchiwaDlaSprawiedliwości: Prawa, pamięć, przyszłość. Wybrane studia przypadków zostaną zaprezentowane podczas Międzynarodowego Tygodnia Archiwów przed tysiącami widzów na całym świecie, a także zostaną opublikowane na kanale YouTube MRA. Jednak aby wziąć udział w prezentacji w ramach MRA trzeba być aktualnym członkiem MRA (kategorie A, B, C lub D), poprzez aktywną indywidualną subskrypcję lub poprzez zatrudnienie w instytucji członkowskiej MRA lub w związku kategorii B. Zgłaszane tematy powinny być zgodne z którymś z w/w podtematów #IAW2026.

Krok czwarty to skorzystanie z proponowanych seminariów #IAW2006, udział w dyskusjach, nawiązanie kontaktów z profesjonalistami i zainteresowanymi środowiskami na całym świecie.

Obecnie zaproponowane są trzy webinaria: Webinarium IAW2026/FAN: Wojna, tajfuny, cyberataki – Ochrona archiwów w służbie wymiaru sprawiedliwości (08.06.2026), Webinarium IAW2026/EGSAH: Samostanowienie i uznanie archiwów ludów niesuwerennych (11.06.2026 r.), Webinarium IAW2026/SAGDAA: Spraw, by nasz głos został usłyszany. Jaki wpływ na zawód może mieć Deklaracja ICA dotycząca Archiwum i Archiwistów LGBTQI+? (12.06.2026).

Źródło:

#IAW2026: Semaine internationale des archives 2026 : 8–12 juin 2026

oprac. Adam Baniecki
AP Wrocław O.Bolesławiec

______________________

* Sprawiedliwość tranzycyjna (w okresie przejściowego) to zbiór działań prawnych, politycznych i społecznych, podejmowanych przez państwa wychodzące z okresu autorytaryzmu, totalitaryzmu lub konfliktów zbrojnych w celu rozliczenia przeszłych naruszeń praw człowieka. Jej głównym celem jest przejście do demokracji, ustalenie prawdy, zapewnienie zadośćuczynienia ofiarom oraz zapobieganie podobnym zbrodniom w przyszłości

** Archiwa inkluzywne to takie rozszerzone podejście do zakresu działania archiwów, które stawia sobie za cel włączenie do pamięci zbiorowej głosów, historii i dokumentów grup często pomijanych, marginalizowanych lub niedoreprezentowanych w tradycyjnych archiwach państwowych