Przed trzema laty ?egnali?my Romana Stelmacha, któremu po?wi?cona zosta?a publikacja zorganizowana, zredagowana i wydana w górach przez naszego ArchNetowego koleg? – Ivo ?aborewicza, której tre?? przygotowali w du?ej mierze koledzy z wroc?awskiego archiwum. Tytu? charakteryzuje osob? Zmar?ego – „W?ród pergaminów i w górach. Ksi?ga ku pami?ci dr. Romana Stelmacha”, Jelenia Góra 2024.
Publikacja sk?ada si? z kilku cz??ci. We wst?pie Janusz Go?aszewski, dyrektor Archiwum Pa?stwowego we Wroc?awiu, w którym Roman pracowa? wiele lat, omawia jego sylwetk? i przypomina fakty z ?ycia, a Bo?ena Kumor-Gomu?ka zestawia bibliografi? 247 publikacji dr. Stelmacha, wydanych w latach 1979-2018.

Druga cz??? ??czy trzy teksty wspomnieniowe, o ró?nym charakterze. Dwa, ciep?e i osobiste, przygotowa?y kole?anki z pracy – Ma?gorzata Kysil i B. Kumor-Gomu?ka. Trzecie jest autorstwa prof. W?adys?awa St?pniaka, w latach 2011-2016 Naczelnego Dyrektora Archiwów Pa?stwowych. Nawi?zuj?c do naukowych osi?gni?? Romana Stelmacha, snuje on szersze refleksje na temat roli i postrzegania pracy naukowej archiwistów w obecnych czasach, dokumentach i aktach prawnych. 
Trzecia cz??? to siedem artyku?ów poruszaj?cych bliskie Zmar?emu zagadnienia naukowe i archiwalne, przewa?nie w oparciu o archiwalia z jego macierzystego archiwum. Bogus?aw Czechowicz z Opawy przedstawia zmiany w podej?ciu do edycji i opisów – tak?e internetowych – dokumentów ?redniowiecznych, i niespodzianki, jakie mo?na przy tym spotka?. Archiwoznawczy tekst o dziejach Hirschberg / Jeleniej Góry i losach jej dokumentów przygotowa? Ivo ?aborewicz, od lat kieruj?cy jeleniogórskim archiwum. Na piecz?cie rycerskie rodziny von Haugwitz zwróci? uwag? Pawe? Babij, przybli?aj?c przy tym sylwetki cz?onków tego ?l?skiego rodu. Podobnie Mieczys?awa Chmielewska omówi?a ludzi – notariuszy trzebnickich, jak stosowane przez nich ideogramy, których przyk?ady mo?na w publikacji obejrze?. M. Kysil przygotowa?a zestawienie i omówienie najstarszych, pochodz?cych sprzed 1335 r., dokumentów rycerstwa obcego na ?l?sku. Do akt maj?tku Stillfriedów-Mettich w ?elowicach-Strachowie si?gn??a Jolanta Szczepa?ska, wybra?a z nich urbarze z XVI i XVIII i na ich przyk?adzie pokaza?a praktyk? gospodarowania maj?tkami wiejskimi i dokumentowania tych dzia?a?  w czasach nowo?ytnych. I wreszcie w Karkonosze powiod?a czytelników B. Kumor-Gomu?ka, przypominaj?c s?owa XIX-wiecznego piewcy tego regionu Josepha Karla Eduarda Hosera. Artyku?y te wzbogacaj? zestawienia bibliograficzne oraz streszczenia w j?zykach angielskim, czeskim i niemieckim, co jest uk?onem w stron? badaczy regionu, w którym pracowa? Roman Stelmach.
Warto zwróci? uwag? na starann? stron? edytorsk? ksi?gi. Reprodukcje omawianych dokumentów, publikacji i piecz?ci, wykresy i tablice, s?siaduj? ze zdj?ciami krajobrazów i fragmentów r?kopisów, które dr Roman Stelmach czyta? z ?atwo?ci?, ale kto go zast?pi?

Anna Laszuk (NDAP)