Szwajcarski Fryouburg jest miastem, w którym znjaduje si? wiele miejsc zwiazanych z Polakami. Wje?d?aj?c do miasta od strony Berna zachwyci nas widok malowniczo snuj?cej si? rzeki Saarine, ktorej brzegi ??czy imponuj?ca konstrukcja – wiadukt kolejowy w Grandfey zbudowany w latch 60-tych XIX wieku.Wynosi si? on na wysoko?? 82 m i ci?gnie na d?ugo?ci 334 m.  Zaliczany jest do grona najwi?kszych osi?gni?? in?ynieryjnych w XIX-wiecznej Szwajcarii i jest jednym z symboli Frybourga. Jego konstruktorem by? polski in?ynier Leopold Stanis?aw B?otnicki (1817-1879). Nie jest to jedyny akcent polski w historii tego kantonalnego miasta – jest ich znacznie wi?cej, o czym b?dzie w kolejnych pocztówkach. Ta i inne polskie historie z Fryouburga znajduj? za? swoje udokumentowanie w zbiorach Archiwum Fundacji Helveto-Polonicum (AHP), gromadz?cym od 1993 r. polskie dziedzictwo kulturowe w Szwajcarii. Sama AHP i jej za?o?yciele.

Wiadukt we Fryburgu
(Archivum Helveto-Polonicum, sygn. AHP CP-GRFE_003)

Pa?stwo Ludwika i Jacek Sygnarscy, wymaga odr?bnego omówienia – wszystkie kolejne pocztówki mia?y swoj? inspiracj? w?a?nie w zbiorach Fundacji. Wi?kszo?? losów bohaterów tych opowie?ci ??czy wspólny los emigranta i wygna?ca, którzy na szwajcarskiej ziemi znajdowali mo?liwo?? realizacji swoich talentów.
In?ynier Leopold Stanis?aw B?otnicki, posta? wci?? s?abo znana, pomimo znakomitej kariery, kszta?ci? si? w zakresie in?ynierii l?dowej i wojskowej, a tak?e architektury w Berlinie, Wiedniu, Monachium, Londynie i Pary?u. Do Szwajcarii wyjecha? ok. 1853 r., obejmuj?c funkcj? g?ównego architekta kantonu Genewy. Nowoczesna sie? komunikacyjna Genewy jest w du?ej mierze dzie?em urbanistyki B?otnickiego. Od 1856 do 1859 roku B?otnicki sprawowa? stanowisko kantonalnego architekta Frybourga, po czym przeniós? si? do kantonu Berno, w zwi?zku z budow? du?ego kompleksu koszar w Thun. Wykona? równie? m.in. projekty stacji kolejowej dla Lucerny i Winterthur (1874) oraz projekt tunelu kolejowego pod Meiringen w Alpach Berne?skich.

Wiadukt we Fryburgu 1920 r.
(Archivum Helveto-Polonicum, sygn. AHP CP-GRFE_0020)

W XIX wieku konstrukcja wiaduktu by?a podziwiana równie? poza Szwajcari?, zarówno ze wzgl?dów technicznych, jak i estetycznych. W zwi?zku z budow? linii kolejowej Lozanna-Berno, w 1853 roku podj?to decyzj?, na podstawie wst?pnego raportu Aleksandra Stryje?skiego, polskiego in?yniera osiad?ego w Genewie, o przerzuceniu torów wysoko nad górsk? rzek? Sarin?. Pomimo negatywnej opinii brytyjskich in?ynierów, którzy uznali projekt za zbyt ryzykowny, po zatwierdzeniu projektu Leopolda B?otnickiego przez mi?dzynarodow? komisj?, budow?  zrealizowa?a francuska firma Schneider &Co z Le Creusot w Burgundii. W latach 1925-1927 most zosta? przebudowany na betonowy,  przy czym zachowano jako szkielet konstrukcj? B?otnickiego. Pierwotna konstrukcja by?a ?elazn? kratownic?, zawieszon? 76 m nad poziomem wody i spoczywaj?c? na sze?ciu a?urowych filarach - ka?dy z murowanym coko?em. Ojciec Józef Maria Boche?ski, rektor Uniwersytetu we Frybourgu i kierownik Instytutu Europy Wschodniej tam?e, nazwa? wiadukt „przypadkowym arcydzie?em sztuki”, które „powsta?o przez zabetonowanie metalowych konstrukcji mostu kolejowego i nikt nie my?la? o efekcie estetycznym, ale stworzono rodzaj pi?knego kru?ganka” (Wspomnienia, 1994). W 1987 roku przy wej?ciu na wiadukt, uwa?any za atrakcj? turystyczn?, ustawiono stalow? rze?b? s?ynnego ameryka?skiego artysty Richarda Serry.
Wiadukt we Frybourgu pozostaje trwa?ym ?ladem polskiej obecno?ci Polaków w Szwajcarii, a takie miejsca jak AHP pozwalaj? zachowa? pami?? o ich ?yciu i dzia?alno?ci, z której mo?emy by? dumni.
c.d.n. Cz. 2. Pan Mehoffer u ?w. Miko?aja

Jolanta Le?niewska
AP P?ock O.Kutno
Archivum Helveto-Polonicum